Miejsce zbrodni: Berlin przez całą noc szuka śladów w muzeach

Dziś wieczorem w Berlinie rozpoczyna się śledztwo.

Nie tylko na komisariacie i nie tylko na miejscu przestępstwa. O godzinie 18 w 75 muzeach, galeriach, miejscach pamięci i innych instytucjach kultury zaczyna się poszukiwanie śladów, które potrwa do drugiej w nocy.

44. Długa Noc Muzeów odbywa się pod hasłem „Crime in Berlin”. Ponad 750 wydarzeń dotyczy fałszerstw, kradzieży, czarnego rynku, przemocy, cyberprzestępczości oraz pytania, co przedmioty mogą powiedzieć o przestępstwie.

Na początku brzmi to jak kryminał.

Ale niektórzy z najciekawszych śledczych tej nocy nie noszą policyjnych odznak.

Pracują w muzeach.

Gdy kolor zdradza fałszerza

W Bode-Museum drobny szczegół może zdecydować, czy dzieło jest warte miliony, czy stanowi część oszustwa.

René Allonge z berlińskiej policji kryminalnej i Stefan Simon z Rathgen-Forschungslabor opowiadają dziś o prawdziwych przypadkach kradzieży i fałszowania dzieł sztuki.

Jeden z nich prowadzi do Wolfganga Beltracchiego, jednego z najbardziej znanych niemieckich fałszerzy sztuki.

Decydujący ślad nie pojawił się podczas spektakularnego pościgu.

Ukrywał się w farbie.

Badając rzekomo stare obrazy, naukowcy odkryli pigmenty, które w czasie deklarowanego powstania dzieł nie były jeszcze dostępne.

Obraz może więc sam stać się świadkiem.

Trzeba tylko wiedzieć, czego szukać.

Niedaleko śledztwo sięga jeszcze dalej w przeszłość. W Münzkabinett prawdziwe monety leżą obok falsyfikatów. Fałszywe pieniądze istnieją niemal tak długo jak monety, a od stuleci podrabiane są również egzemplarze kolekcjonerskie.

Pod mikroskopem, w materiale lub w śladach narzędzi można zobaczyć różnice, których niewprawne oko być może nigdy by nie zauważyło.

Miejsce zbrodni sprzed milionów lat

Kilka kilometrów dalej czeka sprawa, w której każdego człowieka można od razu wykluczyć z grona podejrzanych.

W Museum für Naturkunde skamieniałości stają się dowodami.

Ślady ugryzień, uszkodzone kości i inne zmiany mogą zdradzić, co wydarzyło się miliony lat temu. Kto tutaj żerował? Co stało się ze zwierzęciem po śmierci? A które uszkodzenia powstały być może dopiero znacznie później?

Oprowadzanie nosi odpowiedni tytuł „Tatort Urzeit”.

Skamieniałość nagle przestaje wyglądać jak zwykła stara kość.

Staje się śladem.

A praca badaczy zaskakująco przypomina pracę śledczych: obserwować, porównywać, wykluczać możliwości i z kilku zachowanych wskazówek rekonstruować historię.

Czy przyszłość także może być miejscem zbrodni?

Futurium odwraca kierunek.

Tam ślady nie prowadzą w przeszłość, lecz w przyszłość.

W „Tatort Zukunft” urządzenia, choroby i konsekwencje naszego dobrobytu stają się podejrzanymi przypadkami. Zwiedzający mają odkryć, jakie problemy mogą powstać i jakie decyzje mogą zapobiec temu, by rozwój wydarzeń rzeczywiście doprowadził do przyszłego „miejsca zbrodni”.

Słowo śledztwo nagle otrzymuje inne znaczenie.

Zwykle śledczy szukają czegoś, co już się wydarzyło.

Tutaj chodzi o rozpoznanie sygnałów na czas, zanim coś się wydarzy.

Być może jest to najbardziej niezwykła forma poszukiwania śladów tej nocy.

Gdy sprawcą staje się samo państwo

Jednak „Crime” w Berlinie nie wszędzie pozostaje zabawą.

W pałacu Schönhausen mowa jest o dziełach sztuki, które podczas rządów narodowych socjalistów uznano za „zdegenerowane” i skonfiskowano w niemieckich muzeach.

Część z tych dzieł przechowywano później właśnie w pałacu.

Tutaj pytanie o przestępstwo nie prowadzi do pojedynczego złodzieja lub fałszerza. Prowadzi do państwa, które usuwało określoną sztukę z muzeów, prześladowało artystów i decydowało, jakie dzieła mogły pozostać widoczne publicznie.

Takie historie również należą do muzeum.

Przedmiot może bowiem pokazać nie tylko, jak dawniej żyli ludzie.

Czasami jego historia pokazuje również, kto miał władzę, kto jej nadużywał i co odebrano innym.

Muzea pełne podejrzanych

Oczywiście tej nocy jest także miejsce na zabawę.

W Deutschlandmuseum można sprawdzić, jakie towary były szczególnie cenne na powojennym czarnym rynku. W Museum für Kommunikation rodziny mogą tworzyć portrety pamięciowe, rozszyfrowywać tajne wiadomości i szukać zaginionego telefonu.

Inne muzea czynią podejrzanymi własne kolekcje.

Antyczne rzeźby opowiadają o morderstwie, przemocy i władzy. Instrumenty muzyczne prowadzą do nielegalnych kopii, skandali i dziwnych pogłosek. Nawet historyczne narzędzia medyczne mogą być traktowane jak „świadkowie”.

Wspólne hasło nie tworzy więc jednej wielkiej historii kryminalnej.

Powstają setki małych spraw.

Dlaczego właśnie muzea?

Być może właśnie dlatego „Crime in Berlin” tak dobrze pasuje do Długiej Nocy Muzeów.

Muzea zbierają przedmioty.

Ale żaden przedmiot nie trafia do gabloty bez historii.

Kto go wykonał?

Do kogo należał?

Jak się tutaj znalazł?

Czy jest prawdziwy?

Co z nim zrobiono?

A czasami nawet: czy w ogóle powinien się tutaj znajdować?

To pytania, które muzealni badacze i tak muszą zadawać.

Dziś wieczorem brzmią jedynie trochę bardziej jak pytania z dochodzenia kryminalnego.

Od godziny 18 do drugiej w nocy odwiedzający mogą przemieszczać się między uczestniczącymi instytucjami; specjalny transport łączy różne lokalizacje.

Kto szuka tylko dobrej kryminalnej rozrywki, prawdopodobnie ją znajdzie.

Kto przyjrzy się dokładniej, odkryje jednak coś innego:

Muzeum jest pełne śladów.

Niektóre leżą tam od milionów lat.

Niektóre celowo zatarto.

A inne być może tylko czekają, aż ktoś zada właściwe pytanie.